B.13.1.BKG.0.10.00.00.SVK.1.5

Sigortalılığa Esas Kayıtlar ve

Gerçek Sigortalı Sayısının Tespiti

GENELGE

2004/……

Bilindiği üzere Kurumumuz, diğer sosyal güvenlik kanunlarına tabi olmayan kendi nam ve hesabına bağımsız çalışması olanların sosyal güvenliklerinin sağlanması amacına yönelik kurulmuştur. Bu amaç doğrultusunda sosyal güvenlik şemsiyesinin genişletilmesi ve sigortalı sayısının artırılarak kayıtdışı sigortalılığın önlenmesi yönünde çalışmalarını sürdürmüştür.

Ancak, sigortalılığa esas teşkil eden kayıtların yeterince sağlıklı olmaması ve çeşitli tarihlerde farklılık arzetmesi yanında özellikle re’sen yapılan tescil işlemlerinin takip edilememesi sonucunda sigortalılık kayıtları devam etmediği halde Kurum kayıtlarında sigortalımız olarak görülen şahısların varlığı nedeniyle hem gerçek sigortalı sayımız, hem de gerçek alacak miktarımız doğru tespit edilememekte olup, bu da geleceğe yönelik projeksiyon geliştirilmesine engel olmaktadır.

Bu nedenlerle, kuruluşundan bu yana sürekli olarak sigortalama tescil işlemlerini re’sen yürüten, ancak re’sen terkin yapamayan ve sigortalılığa esas kayıtlara göre işlem yapamadığı için de sigortalı profili gerçek olarak bilinemeyen bir Kurum doğmuştur. Bunun sonucunda Mayıs 2004 tarihi itibariyle toplam 17.6 katrilyon TL tahsili mümkün olmayan alacak ortaya çıkmış ve her ay bu alacak tutarı artmaktadır.

Kurumun Mayıs 2004 tarihi itibariyle, 1479 sayılı Kanuna tabi 2.449.566, 2926 sayılı Kanuna tabi ise 988.601 olmak üzere toplam 3.488.167 sigortalısı bulunmaktadır.

Sözkonusu sigortalılardan;

a)1479 sayılı Kanun kapsamında 521.664 (%21,2), 2926 sayılı Kanun kapsamında 420.337 (%42,5) olmak üzere toplam 942.001 sigortalı, Kuruma hiç prim ödemesinde bulunmamıştır.

b)1479 sayılı Kanun kapsamında 1.027.637 (%42,0), 2926 sayılı Kanun kapsamında 363.313 (36,8) olmak üzere toplam 1.390.950 sigortalı, Kuruma primlerini düzenli olarak ödemeyen borçlu sigortalı kitlesini oluşturmaktadır.

c)1479 sayılı Kanun kapsamında 900.265 (%36,8), 2926 sayılı Kanun kapsamında 204.951 (20,7) olmak üzere toplam 1.105.216 sigortalının Kuruma prim borcu bulunmamaktadır.

Diğer taraftan Kuruma hiç prim ödemeyen 942.001 sigortalı dahil 5 yıl ve 5 yıldan fazla prim borcu bulunan sigortalı sayısı ise 1.213.737 olup, bu sigortalılardan 1479 sayılı Kanuna tabi olanlardan 9.328,5 Trilyon TL., 2926 sayılı Kanuna tabi olanlardan 3.954,7 Trilyon TL olmak üzere toplam 13.283,2 Trilyon TL birikmiş prim alacağı bulunmaktadır. Bu sigortalıların biriken prim borçlarının toplam birikmiş Kurum alacaklarına oranı % 79,1dir. Buna karşılık, Kuruma 5 yıldan az süreli prim borcu bulunan 1.029.919 sigortalının 3.453 Trilyon TL birikmiş prim borcu bulunmakta ve bu sigortalıların biriken prim borçlarının toplam birikmiş Kurum alacaklarına oranı % 20,9’dur.Dolayısıyla birikmiş prim alacaklarının içerisinde 5 yıl ve daha fazla süreli borçların oranı ağırlık taşımaktadır.

Dolayısıyla son beş yılda sisteme giren sigortalıların oluşan borçları, primlerin güncel değerlerine daha yakın olması ve uygulanan gecikme cezalarının güncel değerlerini koruması nedeniyle bu günkü değerlere yakın seyretmektedir. Oysa 5 yıl ve daha uzun süreli prim borcu bulunan sigortalıların borçlarına uygulanan gecikme cezalarının düşük olması ve bugünkü değeri koruyacak şekilde bileşik bazda faiz uygulanmaması nedeniyle bu günkü değerin çok altında seyretmektedir.

Buna karşılık, güncel değerinin çok altında bulunan prim borçlarına ödeme kolaylığı ve alacak terkinleri vb imkanlar sunulmasına karşılık, 5 yıl ve üzeri prim borcu bulunan gruptaki sigortalıların;

a) Bir kısmının, Muhtar Bildirim cetvellerine (2926), veya Meslek Odası bildirimlerine(1479) bağlı olarak sigortalılık niteliği taşımadıkları halde yersiz olarak res’en tescil edilen kişilerden,

b) Bir kısmının, tescil tarihinde sigortalılığının geçerliliğine esas kayıtları bulunan ancak bu kayıtların kısa süreli olması veya kısa aralıklarla kesintiye uğramasına rağmen, mevcut koşullarda sigortalılığı devam etmemesi gerekmekle birlikte terkleri işlenmediğinden sigortalılık durumu gerçeğe uymayan sigortalılardan,

c) Bir kısmının, tescil tarihinde sigortalılığının gerçekliği ve geçerliliğine esas kayıtları bulunmakla birlikte ölüm, yurtdışına göç veya sonradan diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamına girmiş olmalarına karşılık mevcut koşullarda sigortalılığı devam etmemesi gerekmekle birlikte terkleri işlenmediğinden sigortalılık durumu gerçeğe uymayan sigortalılardan,

d) Bir kısmının ise tescil tarihlerinden günümüze geçerli sigortalılıkları devam etmekle beraber, düzenli prim ödeme alışkanlığına sahip olunmaması nedeniyle birikmiş prim borçlarını ödeyemedikleri veya mevcut tutarlar üzerinden ödemek istemediklerinden sistemdeki kayıtlılık oranı üzerinde olumsuz etkiler yaratan ve Kurumun mali sürdürülebilir yapısı üzerinde orta ve uzun vadede olumsuz etkiler doğurarak sisteme yeni yükler getiren büyük ölçekli af uygulamalarına bağlı bir borç indirimi beklentisinde hareket eden sigortalılardan, oluştuğu ve bu nedenlerle halen hiç prim ödemesinde bulunmadığı veya 5 yıl ve daha fazla süreye ait prim borcu bulunan grupta yeraldığı tespit edilmiştir.

Kuruma tabi sigortalı sayısının güncel ve gerçek düzeyde tespit edilemeyişi ve izlenemeyişinde; sağlıklı veri tabanı olmayan meslek kuruluş kayıtları esas alınarak res’en sigortalılık tescillerinin yapılması, kayıt ve tescilde esas alınan meslek kuruluşları, esnaf sanatkarlar sicili ve vergi dairelerinin sigortalamaya esas kayıt ve terk tarihlerini düzenli olarak Kuruma bildirmemeleri,2926 sayılı Kanuna tabi sigortalıların tescilinde esas alınan Muhtar Bildirim Cetvellerinin sağlıklı ve gerçeğe uygun olmayan bilgileri içermesi,Kurumun kayıt güncelleme ve izleme çalışmaları konusunda belirli yöntemleri etkin olarak kullanamaması ve tüm taraflar bakımından teknolojik alt yapının yeterli olmaması önemli bir etkendir.

Bu çerçevede kuruluşundan günümüze kadar ilgili yasalar gereği yapılan kayıt ve tescil işlemlerinde, belirli dönemlerde meslek kuruluşu kaydı veya esnaf sanatkar sicil kaydı, belirli dönemlerde ise vergi kaydının esas alınması, buna karşılık söz konusu kayıtların izlenebilirliğinin sağlanamaması nedeniyle, yapılan kayıt ve tescil işlemlerinden ölüm, yurtdışına göç, diğer sosyal güvenlik kurumlarına tabi sigortalılığa geçiş, hatalı tescil vb terk nedenleri ile Kuruma tabi geçerli ve gerçek sigortalılığı sona ermiş olmakla beraber sistem kayıtlarında sigortalı gözüken kaç kişinin bulunduğu bilinmemekte ve konuya ilişkin belirsizlik günümüze kadar devam etmektedir.

Aynı şekilde sigortalılıkta esas olan ilk vergi kaydı veya vergi kaydını sona erdirip yeniden vergi kaydı tesis edilen ancak, günümüze kadar sigortalı veya vergi dairelerince gerekli bildirimler yapılmadığından sigortalılık tescili yapılmayan 1479 sayılı Kanuna tabi sigortalı olması gereken bir sigortalı kitlesinin varlığı da il müdürlüklerine sonradan yapılan müracaatlardan bilinmektedir. Ancak gerek bunların sayısal tespitinin gerekse sigortalılık tescillerinin yapılmasına imkan sağlayacak veriler de bulunmamaktadır.

4956 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle beraber bu sorunun aşılmasında önemli bir aşamaya geçilerek Kurum kayıt ve tescil işlemlerinde 04.10.2000 tarihinden sonra yalnızca vergi kayıtları ve vergiden muaf olanların Esnaf Sicili ile birlikte meslek kuruluşu kayıtlarının esas alınmasına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Buna bağlı olarak bu tarihten sonra yapılacak tescil işlemleri ile sigortalılık sürelerinin geçerliliği daha kolay izlenebilir duruma gelmiştir.

Ayrıca sigortalıların 04.10.2000 tarihi öncesi vergi mükellefiyeti bulunması halinde sigortalılık başlangıç tarihinin 04.10.2000 tarihi olarak belirlenmesiyle kayıt düzeni bakımından yeni bir milat belirlenmiştir.

Dolayısıyla kayıt düzeninde bu tarih itibariyle vergi kayıtlarının esas alınmasıyla sigortalılığa ilişkin veri tabanının sağlıklı hale getirilmesine ilişkin yasal zemin oluşturulmuştur.

Bu doğrultuda vergi mükelleflerinden Kurumumuz kapsamında sigortalılığa esas teşkil eden kayıt bilgilerine bilgi işlem ortamında erişimin sağlanması amacıyla Kurumumuz ile Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü arasında 23.06.2003 tarihinde teknik işbirliği protokolü imzalanmıştır.

Sözkonusu protokole göre hazırlanan program test edilme aşamasında olup,karşılıklı teknik problemlerin çözülmesiyle on-line olarak vergi mükellefiyeti bulunan ve kanun kapsamında tescil edilmesi gereken kişiler ile diğer sigortalıların sigortalılık durumlarının izlenebilirliği önemli ölçüde sağlanmış olacaktır.

Ancak vergi dairelerine ilişkin kayıt bilgilerinde 1999 öncesi vergi kayıt başlangıç tarihleri bilgisayar ortamında bulunmadığından, 4.10.2000 tarihi öncesi sigortalılık sürelerinin tespitinde yalnızca vergi kayıtları değil aynı zamanda meslek kuruluşu kayıtları ve sicil kayıtları da geçerli olduğundan bu kitlenin sigortalılık durumunun tespitinin il müdürlüklerinde oluşturulacak özel ekiplerle takibe alınarak terk ve devam durumunun belirlenmesi ve bilgi işlem kayıtlarına yüklenmesi gerekmektedir. Öncelikle nüfus müdürlükleri ve vergi daireleri ile meslek odalarında manuel listelerle tarama yapılmasını gerektiren sözkonusu kapsamlı çalışmaların gerçekleştirilmesi durumunda; sigortalılığı sona ermiş veya çeşitli dönemlerde kesintiye uğramış olan bu sigortalı grubunun sigortalılığı devam eden veya sigortalılığı askıya alınmış sigortalı kitlesi olarak görünmemesi mümkün olabilecektir. Kuruma tabi kayıt ve tescil işlemlerinin iptali aynı zamanda yasal düzenlemelerde belirtilen usul ve esasların korunmasını ve bu çerçevede terk işlemlerinin yapılmasını gerektirdiğinden, mevcut haliyle istatistiksel olarak sigortalı kütüğünde tüm kişilerin gerçek sigortalı olarak yer almasına sebebiyet vermektedir.

Yukarıda açıklanan sebeplerden dolayı sigortalı profilinin ve gerçek sigortalı sayısının tespit edilmesi büyük önem arzetmektedir.

İl Müdürlüklerimizce bu işlemlerin yapılması için öncelikle Sigortalı Takip ve İzleme Servisleri kurularak bu servisler sigortalı sayısı 10.000’e kadar olan illerde 2, 10.000-20.000 sigortalısı olan illerde 3 , 20.000-40.000 sigortalısı olan illerde 4, 40.000-70.000 sigortalısı olan illerde 5, 70.000-100.000 sigortalı olan illerde 6, 100.000’ den çok sigortalısı olan illerde en az 7 kişiden oluşacaktır.

Bu servislerin oluşturulması, gelecekte sigortalı takip işleminin devam edecek olması nedeni ile önem arzetmektedir. Zira bu işlemler tamamlandıktan sonra da servis görevine devam edecek ve tescil işlemleri takip edilerek sigortalı profili güncellenecektir.

İl müdürlüklerimiz bilgisayar ortamında bu verilerin çıktılarını alarak, aşağıda belirtilen işlemleri gerçekleştireceklerdir.

Bilgisayardan öncelikle hiç prim ödememiş olanlara ait listeler alınarak bunlar il merkezi ve ilçeler bazında tasnif edilecek ve bu sigortalıların dosyaları çıkarılarak sigortalılığa esas kayıtları tespit edilecektir. Sigortalının tescilinde verdiği ya da Kurumumuzca yapılan tescil işlemlerinde esas aldığımız kayıtların devam edip etmediği yine aynı vergi dairesi, oda ve sicil kayıtları baz alınarak sonuçlandırılacaktır. Bu işlemin sonucunda sigortalının tescili yapıldıktan belli bir süre sonra kaydı sona erse dahi borcu çıkacaktır. Ancak bu şahısların bir çoğunun kısa sureli sigortalı oldukları düşünülürse, borç miktarının çoğu düşecek ve varsa bu alacakların da tahsili mümkün olacaktır. Bu sigortalıların son durumları tespit edildikten sonra adresleri güncelleştirilecek, sigortalılıkları hakkında ilgililere bilgi verilecektir.

Bu sigortalılarımızın gerçek sigortalılık süreleri tespit edilip kendilerine bu durumlarına ilişkin bildirim yapıldıktan sonra 3 ay geçtiği halde Kurumla bağlantı kurmayan ve borçlarını ödemeyenlerden 1 Milyar TL’sı üzerinde borcu bulunanların icrai işlemleri yapılarak sonuçlandırılması gerekmektedir.

Bu işlemler esnasında sigortalılık kayıtlarının mer’i mevzuat hükümleri doğrultusunda tetkik edilerek, yayımlanmış olan genelgeler doğrultusunda işlem yapılması gerekmektedir. Bu konuda son olarak il müdürlüklerimize göndermiş olduğumuz 17.2.2004 tarih ve 2004/2 nolu Genelge esasları dahilinde işlemlerin yürütülmesi halinde konu açıklıkla çözümlenebilecektir.

Aynı zamanda 507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu da göz önünde bulundurularak üyeliklerin terkini ile ilgili olarak sözkonusu odaların uyarılması ve bu konuda gerekirse toplantılar düzenlenerek sigortalılığa esas teşkil eden bu kayıtların usulüne uygun olmaması halinde hem üyelerin hem de yöneticilerin bu işlemlerden zarar görecekleri ve cezai işlemlere maruz kalacakları anlatılmalıdır.

Bu açıklamaların hepsi genelgelerimizde mevcut olup, herhangi bir karışıklığa sebebiyet vermeksizin işlemlerin mevzuat doğrultusunda yürütülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde mağduriyetlere sebebiyet verilebilecektir.

5 yıl ve daha fazla süreyle prim ödememiş sigortalılar tespit edilerek bu sigortalılar için de yukarıda açıklanan prosedür takip edilecektir.

Bu işlemler yürütülürken gerekirse bu servis dışındaki personelin de çalıştırılarak ivedilikle sonuca gidilmesi gerekmektedir.

Genel Müdürlük tarafından bu işlemlerin safahatı izleneceğinden ( bilgi alışverişi ya da yerinde bilgi alıp inceleme yapmak suretiyle) en kısa sürede hiç prim ödemesi bulunmayanlardan başlanılarak 5 yıl ve daha fazla süre ile prim ödemeyenlerin de bu çalışma ile birlikte yürütülmesi, çalışmaların bu genelgenin yayımı tarihi itibariyle başlatılması ve en geç 6 aylık süre içinde sonuçlandırılması, sonuç alınamayanların ise gerekçeleri ile birlikte sayısal olarak Sigortalılar Daire Başkanlığına bildirilmesini,

Önemle rica ederim.

Saner GÜNGÖR

Genel Müdür Yrd.

Genel Müdür V.

…/…/2004 MÜD. E.AKBULUT

…/…/2004 MÜD H.ÇEKİNMEZ

…/…/2004 MÜD A.DURNA

…/…/2004 MÜD N.YEŞİLYURT

…/…/2004 DAİ.BŞK. M.ERDEN

…/…/2004 GEN.MÜD.YRD. M.ARSLAN